Jeugdkennis
Nederlands Jeugdinstituut

Dappere Dino’s en KIES steunen kinderen na een scheiding

9 april 2013

Marc van Bijsterveldt

Kinderen die een scheiding meemaken, hebben daar vaak last van, ook als de scheiding ‘harmonieus’ verloopt. Gerichte ondersteuning van kinderen kan problemen helpen verminderen, blijkt uit studies naar de programma’s KIES en Dappere Dino’s. Beide programma’s kregen een ‘ZonMw Parel’ toegekend.

Per jaar krijgen in Nederland zo’n zeventigduizend thuiswonende kinderen te maken met de scheiding van hun ouders. Onderzoek laat zien dat zij gemiddeld minder goed presteren op school en meer gedragsproblemen vertonen dan kinderen uit ‘intacte’ gezinnen. Ze hebben minder zelfvertrouwen en slechtere sociale relaties. Sommige kinderen denken dat zij de scheiding mede hebben veroorzaakt: als ze liever waren geweest, hadden hun ouders vast niet zo veel ruzie gemaakt.
Een scheiding kan ingrijpende gevolgen hebben voor kinderen, vertelt Inge van der Valk van de Universiteit Utrecht. ‘Soms moeten ze verhuizen, raken ze vriendjes kwijt en gaat de financiële situatie thuis achteruit. En er kunnen loyaliteitsconflicten ontstaan.’ Uit onderzoek blijkt dat een ‘goede scheiding’ eigenlijk niet bestaat, vult Mariska Klein Velderman van TNO aan. ‘Ook als de scheiding relatief harmonieus verloopt, is het een schokkende gebeurtenis. Kinderen hebben hoe dan ook verlieservaringen.’

Groepsdino Rex

Het is belangrijk om kinderen te helpen omgaan met de scheiding. Klein Velderman en Van der Valk zijn betrokken bij twee programma’s die daarvoor zijn ontwikkeld, respectievelijk Dappere Dino’s en KIES. Beide programma’s zijn door de Erkenningscommissie Interventies erkend als ‘theoretisch goed onderbouwd’.
Dappere Dino’s is een groepstraining van twaalf bijeenkomsten voor kinderen van 6 tot en met 8 jaar. Het programma is gebaseerd op het bewezen effectieve Amerikaanse Children Of Divorce Intervention Program (CODIP). De speciaal opgeleide trainers werken veel met groepsdino Rex, een handpop die de kinderen vertelt hoe hij omgaat met de scheiding van zijn eigen ouders.
KIES begeleidt basisschoolkinderen vanaf 8 jaar in een spel- en praatgroep met acht bijeenkomsten, onder begeleiding van speciaal getrainde KIES-coaches. Dat zijn professionals die vaak ook in een zorg- en adviesteam (ZAT) zitten.

Lotgenotencontact

Beide programma’s zijn in grote lijnen gestoeld op vergelijkbare basiselementen, zoals lotgenotencontact. Van der Valk: ‘Scheiding komt vaak voor, maar toch hebben veel kinderen het gevoel dat ze er alleen voor staan. Door ervaringen uit te wisselen en elkaar te steunen, leren kinderen de situatie beter te hanteren.’
Een ander gemeenschappelijk element zijn vaardigheden in het oplossen van problemen. Klein Velderman: ‘En dan gaat het niet om hoe je je ouders weer bij elkaar kunt krijgen. Dat willen veel kinderen het liefste, maar het is geen reële optie. Wel kun je kinderen handvatten geven om over hun gevoelens te praten, steun te zoeken en oplossingen te bedenken om zich beter te voelen.’
KIES-kinderen scoren op een aantal gebieden significant beter dan een vergelijkbare controlegroep. Ze hebben bijvoorbeeld minder probleemgedrag en weten beter dat de scheiding niet hun schuld is. Ook bij Dappere Dino’s zijn de resultaten positief. Deelnemende kinderen noemen de groep een veilige plek om over gevoelens te praten, hebben vrienden gemaakt en nieuwe manieren geleerd om problemen op te lossen. Leerkrachten zien vaak dat het de kinderen beter gaat. Klein Velderman: ‘Een leerkracht vertelde over een meisje dat eerst heel stil en verlegen was. Na afloop van Dappere Dino’s hield ze zelfs een spreekbeurt over scheiding.’

Problemen zichtbaar maken

Is er geen risico dat zo’n specifiek programma eerder problemen oproept dan voorkomt? Van der Valk: ‘Soms geven kinderen geen signalen omdat ze niet “lastig” willen zijn. De ervaring leert dat ook kinderen die amper problemen lijken te hebben toch beter gaan functioneren door een programma.’ Klein Velderman herkent dit. ‘Achteraf rapporteren ouders vaak de positieve effecten. “Mijn kind praat nu meer over waar het mee zit”, horen we dan bijvoorbeeld. Het programma maakt problemen zichtbaar die je op het eerste gezicht niet ziet.’
KIES wordt al op grote schaal toegepast in de bovenbouw van het basisonderwijs. Van der Valk heeft een behoefteonderzoek gedaan onder driehonderd jongeren van 12 tot 17 jaar in het voortgezet onderwijs. ‘Ook deze groep zegt vaak problemen te hebben met de scheiding. Maar ze praten daar weinig over met anderen. Eén op de vier jongeren zou wel hulp of ondersteuning willen, individueel of in een groepje, maar niet te kinderachtig. Dat betekent bijvoorbeeld minder spelvormen en meer praten. En misschien is het een idee als een KIES-coach af en toe een inloopspreekuur houdt op school.’ Voor de jongste basisschoolgroep, de 4- tot 6-jarigen, werkt TNO inmiddels aan Stoere Schildpadden, eveneens gebaseerd op CODIP.

Leren van elkaar

De onderzoekers van beide programma’s werken bij verdere ontwikkelingen nauw samen. Niet alleen onderling, maar ook met andere aanbieders van steun na een scheiding, zoals JES, Okee, Zandkastelen, Villa Pinedo en Stichting Jonge Helden. En ze hebben het Samenwerkingsverband Ondersteuning Scheidingskinderen (SOS) opgericht. Van der Valk: ‘Je moet elkaar versterken en van elkaar leren. Die zeventigduizend kinderen per jaar bereiken we nog lang niet allemaal. Alleen al daarom is het goed de krachten te bundelen.’

Parels

Tijdens het congres Jeugd in Onderzoek op 11 maart 2013 kregen de onderzoekers van KIES en Dappere Dino’s een ZonMw Parel voor hun werk. ZonMw kent Parels toe aan projecten met vernieuwende resultaten die zich lenen voor landelijke invoering, die tot stand zijn gekomen via uitstekende samenwerking, of die extra oog hebben voor aspecten als diversiteit, patiëntgerichtheid of innovatie.
Voor meer informatie: factsheet Parelproject. Het kind centraal bij scheiding.
Voor meer informatie over de Parels van ZonMw: www.zonmw.nl.

 

Meer informatie

ZonMw: www.zonmw.nl/jeugd
KIES: www.kiesvoorhetkind.nl
Dappere Dino’s: www.dapperedino.nl
CODIP: www.tno.nl/codip

Foto

Bewaar Jeugdkennis